نکات مهم

اکولوژی دریا

برای شرکت در کنکور کارشناسی ارشد

 

ü    دو عامل مهم جزر و مد و امواج بر زندگی آبزیان سواحل تاثیر دارد

ü  سه تاثیر مهم جزر و مد بر روی جانداران : 1 - در روز 2 بار اتفاق می افتد 2 – در طول ماه میزان جزر و مد تغییر می کند  3 – ساعت جزر و مد ، روزانه حدود یک ساعت پیشرفت می کند

ü  سیکل جزر و مد 5 /12 ساعته است و هر شبانه روز 25 ساعت می شود ، بنابراین هر روز یک ساعت پیشرفت ماهانه دارد .

ü  در طول ماه قمری در روزهای 1 ، 14 ، 28 جزر و مد حداکثر و در روزهای 7 و 21 جزر و مد حداقل داریم .

ü    انواع سواحل از نظر موج : 1 – سواحل موج دار  2 – سواحل آرام

ü    انواع سواحل صخره ای : 1 – سواحل سنگی بزرگ  2 – استخرهای ساحلی

ü    موجودات سواحل صخره ای : 1- ثابت ( در سواحل موج دار ) 2 – متحرک ( سواحل پوشیده )

ü  تئوری ناحیه بندی منطقه جزر و مدی به دلایل ذیل رد شد : 1 – پچی بودن پراکنش موجودات 2- متغییر بودن دامنه تغییرات موجودات ( این دامنه تحمل سبب می گردد تا پراکنش موجودات به صورت روی هم قرار گرفتن < over lap > باشد .

ü  منطقه بندی گیاهان از طرف خشکی به سمت دریا : 1 – گلسنگ Encrusted alge 2 – Ture ، شاخه های محکم ، مقاوم در برابر امواج  3 – foliose alge  با  کاهش سطح برگ ، سفتی شاخه ها ، نرم شدن سطح در برابر امواج خود را حفظ می کند . 4 – canopy : در مناطق پر آب تر

ü  فراوانترین جانوران در صخره های ساحلی نرمتنان هستند ، شکمپایان شایع ترین نرم تنان هستند و در منطقه جزر و مدی هستند .

ü  Littorinid : شکم پایان کوچک با رنگ روشن ، در منطقه جزر و مدی ، گیاهخوار ، گیاهان روی صخره ها ، ماکروسکوپی و میکروسکوپی ، و اطراف ترکهی صخره ها جمع می شوند .

ü  حلزون گوشتخوار whelk : در منطقه جزر و مدی ، با سوراخ کردن صدف از آن تغذیه می کند ، طعمه را توسط ارگانی بنام siphon که مثل خرطوم فیل است ، پیدا می کند ، شکم پایان شکارگر دارای کانالی در بالای ورودی صدف خود به نام کانال سیفونی هستند .

ü  Limpeds : چسبنده به روی صخره ها ، گیاهخوار ، دو نوع prosobranch ( دارای آبشش ) وpulmonata ( دارای شش ) ، یک کفه دارد .

ü    کیتون ها : دارای 8 صفحه ، گیاهخوار

ü  دو کفه ای mussels و oysters  ، غیر متحرک، متصل به صخره ها و فیلتر کننده ، oysters به صورت سیمانی به سطح صخره و musselsبه صورت ریسمانی به صخره    می چسبد .

ü  Barnacle : سخت پوستان ریزی که در صدف چسبیده به  صخره ها زندگی می کنند ، پوست اندازی کامل نداشته و فقط پاها پوست اندازی می کنند ، در موقع بالا آمدن آب درب صدف را باز کرده و با پاهای تغذیه ای خود غذا را فیلتر می کند .

ü    پرتاران لانه گزین ( Tube worms ) : فیلتر کننده به سطح صخره ها می چسبند .

ü    توتیای دریائی ( sea urchin ) : گیاهخوار قهاری است ، روی خارهای خود حرکت می کند .

ü  استخرهای ساحلی (Rocky pond ) : در محیط امواج و پوشیده و دارای رطوبت دائم به وجود می آیند ودارای دو نوع موجودات است : 1 – موجودات جزر و مدی مثل لیمپت و بارناکلها ( استفاده کنندگان موقت Casul users )  2 – موجودات پائین جزر و مدی مثل klep ، مرجانها و سایر گیاهان دریائی

ü  عوامل موثر در تنوع و فراوانی موجودات استخرهای ساحلی : 1- شکل 2 – اندازه 3 – محل جزر و مدی 4 – عمق استخر 5 – نوع امواج 6 – موجودات زنده دیگر

ü    سواحل سنگلاخی ( Boulder fields ) :

ü  یک قطعه سنگ 3 محیط زیست برای جانداران بوجود می آورد : 1 – بالای قلوه سنگ : فقط گیاهان چرا نشده  2 – زیر قلوه سنگ : کرمهای لانه گزین ، برخی جلبکها و جانوران ثابت 3 – محل ساحل زیر قلوه سنگ: جانداران بزرگتر مثل ستاره دریائی، کیتونها ، خرچنگها و شکم پایان

ü  عوامل موثر در پراکنش و فراوانی و تراکم موجودات در محیط سخت و صخره ای : 1 – چرا توسط لیمپتها و حلزون ها ( رقابت غذائی ) 2 – تاثیر قدرت گیاهخواری بر گیاهان  3 – رقابت بر سر غذا و پناهگاه 4 – تغییرات و بازگشت شیلاتی  ( Recuruitment ) 5 – شکارگری   6 – رفتار حیوانات   7 -  مزاحمت انسانی

ü    لیمپتها گیاهخوارند ولی قادرند از بارناکلهای ریز نیز تغذیه کنند .

ü  Whelk وقتی دریا آرام است بیشترازبارناکلها بعلت وجود آنها در نزدیکی خلل و فرج  تغذیه  می کند .

ü  سواحل ماسه ای ( sandy beaches ) : در اثر آوردن ماسه توسط امواج در حد فاصل عمقی که قدرت فرسایش امواج به بستر می رسند ( 3 تا 5 متر بالاتر از سطح دریا )

ü  منطقه نزدیک ساحل : امواج شروع به بزرگتر شدن می کنند و در نقطه ای که عمق آب 5/1 برابر ارتفاع موج است در این نقطه موج می شکند و این نقطه را شکست موج ( break point ) می نامند .

ü  منطقه پر انرژی ( surf zone ) : از نقطه شکست موج شروع شده و به جریانهای آب کوچک تبدیل می شود

ü  منطقه کانال ( swach zone ) : از ساحل تا نقطه ای که رطوبت آب می رسد ، با بزرگی امواج این ناحیه بزرگتر می شود .

ü  ناحیه باز اقیانوسی ( Imer continental shelf ) : از نقطه ای که wave base ( نهائی ترین و عمیق ترین نقطه ای که انرژی امواج می رسد ) به بستر می رسد شروع شده و به سمت دریاهای باز ادامه دارد .

ü  ناحیه باز ساحلی ( I.C.Z ) : دارای امواج با ارتفاع کم ، wave base نزدیک بستر و با بستر ملاقات می کند و به آن ناحیه نزدیک ساحل می گویند این ناحیه در نقطه شکست امواج به اتمام می رسد .

ü  هرچه ناحیه surf zone ( از شکست موج تا ساحل ) بزرگتر باشد ، امواج با انرژی کمتری به ساحل می خورد .

ü    در سواحل ماسه ای ناحیه surf zone ، اصلی ترین ناحیه زیست جانوران است .

ü  انواع سواحل ماسه ای : 1 – سواحل انعکاسی ( Reflective B. ) 2 – سواحل متوسط ( Intermediatal B. )  3 – سواحل کاهشی ( Dissipative B. )

ü  سواحل انعکاسی : حداکثر ارتفاع موج 50 سانتی متر ، فاقد منطقه surf zone ، نقطه شکست موج در نزدیک ساحل ، دارای ماسه درشت ، در مواقع جزر پله تشکیل می شود ، امواج مستقیم به ساحل می خورند ، موجودات زنده کمتری دارند .

ü  سواحل متوسط : ارتفاع متوسط موج 5/0 تا 5/2 متر ، ماسه ریز تا متوسط ، دارای سطح بزرگتری بوده و زیستگاه بیشتری در اختیار موجودات زنده قرار می دهد ، برآمدگی ساحلی       ( sand bar ) جزو surf zone است . برآمدگی ساحلی در جزر از آب خارج شده و تراس جزری را تشکیل می دهد .

ü  سواحل کاهشی : اماج بزرگ ، ماسه ریز ، دارای surf zone وسیع ، حاصلخیز و دارای موجودات زنده بیشتری هستند .

ü  عوامل موثر در در زیستگاه های سه بعدی ساحلی ماسه ای : 1 – حرکت آب 2 – اندازه و درشتی ماسه 3 – مواد آلی موجود در رسوبات  4 - اکسیژن قابل دسترس در رسوب

ü  در سواحل انعکاسی بعلت ماسه درشت ، مواد آلی کم ، زهکشی قوی ، اکسیژن زیاد ، موجودات در عمق زیادتر ماسه زندگی می کنند ولی در سواحل کاهشی عوامل همه برعکسند و موجودات در عمق کم که اکسیژن زیاد است زندگی می کنند .

ü    فضای بین ماسه ای: میزان آب ماسه ، نرخ زهکشی و میزان اکسیژن آن را معین می کند .

ü  جانوران سواحل ماسه ای : خرچنگ ارواح ( ghost crab ) که دارای شش است ، پرتاران ، نرمتنان شکم پایان

ü  تقسیم بندی جانوران سواحل ماسه ای از نظر تغذیه : 1 – فیلتر کنندگان 2 – ریزه خواران deposit feeders 3 – لاشه خواران scarengers 4 – شکارگران          predatory carnivors 5 – چراکنندگان Grazers  6 – همه چیز خواران omnivors مثل Nereis 7 – دتریتوس خواران که در سواحل ماسه ای کمیاب هستند .

ü  فیلتر کنندگان : دوکفه ای ها ، بارناکلها ( در سواحل ماسه ای نیستند ) ، برخی پرتاران مثل sibllid و اکثر پرتاران لانه گزین

ü    ریزه خواران : پرتاران ، خرچنگ دراز

ü    لاشه خواران : نرمتنان ، پرتاران ، شکم پایان مثل Nassarius

ü    در سواحل کاهشی بیشتر پرتاران و در سواحل انعکاسی سخت پوستان بیشتر یافت می شوند .

ü  در سواحل ماسه ای از سمت ساحل به دریا ، تنوع و فراوانی جانداران افزایش می یابد ، در ابتدا جورپایان ( Isopods ) سپس Amphipods  و در پایان polychaetes فراوانترین هستند .

ü  از نظر زمانی نیز پراکنش جانوران در سواحل ساحلی تحت تاثیر طوفان ، بلوم سمی ، مونسون و .. . تغییر می کند .

ü  مونسون : در اقیانوس هند ، سالی دوبار حالت طوفانی اتفاق می افتد این حالت طوفانی به حدی است که بستر دریا در سواحل نرم کلا جابجا می شود .

ü  در سواحل سخت عامل پراکنش رقابت بر سر فضا و غذاست و در سواحل ماسه ای عامل اصلی شکار و شکارگری است .

ü  سواحل مرطوب ( salat marshes ) :بستر نرم و دارای بوته و علف ، در حد فاصل حداکثر مد و حداقل جذر ماهانه بوجود می آید ، در خورها و سواحل پوشیده تشکیل می شود ، در سواحل موجدار دیده نمی شود ، دارای حشرات زیاد ، هرچه از مناطق معتدله به سوی مناطق حاره برویم از تنوع گونه ای سواحل کاسته و به تنوع گونه ای حرا افزوده می شود .

ü  گیاهان سواحل مرطوب :دارای سطح برگ کم و از خانواده های Poaceae ، Chenopodiacea ، Juneaceae ، Cyperaceae می باشند .

ü  نحوهمبارزه گیاهان سواحل مرطوب با نمک : 1 – جلوگیری از ورود نمک به بدنه گیاه 2- خارج کردن نمک 3 – مبارزه فیزیولوژیکی : با افزایش حجم بدن خود توازن نمک و آب را به نفع آب تغییر می دهند .

ü  جانوران سواحل مرطوب : بعلت شوری متغییر ، تنوع کمی دارند . 75% در منطقه پائین جذر و مدی و 25% در منطقه بالای جذر و مدی مختص این مناطق هستند .

ü  سواحل گلی جذر و مدی ( Inter tidal muddy shores ) : فاقد گیاه ، در محل پوشیده خورها همراه با مقدار زیادی رس تشکیل می شوند ، کمبود اکسیژن ، وجود تعداد زیادی حفره لوله ای دایمی و نیمه دائمی ایجاد شده توسط سخت پوستان و پرتاران مشخصه این سواحل است مثل سخت پوست Thalassinid ( حفره 100-20 سانتی متر ) با نام علمی Trypaea sp

ü  خرچنگ سرباز با نام علمی Mictyris sp. حفره های زیاد با عمق کم و موقتی ایجاد می کند ، ضایعات رسوبات را به صورت پلت به نام pseudo dofaecos دفع می کند .

ü    موجودات سواحل گلی : 1 - میکروفلور و میکرو فونا 2 – میوفونا 3 – ماکرو فونا

ü  میکروفلور و میکرو فونا : باکتری ها ، دیاتومه ها ، فلاژتلاته ها ، سیانو باکتریها و آلگهای سبز رشته ای

ü  میوفونا : نماتودها ، پرتاران ریز ، پاروپایان و نوجوانان ماکروفونا که فاقد مرحله پلانکتونی و بازگشت شیلاتی بوده و تمام مراحل درهمان فاصله بین ذره ای اتفاق می افتد و کوچکتر از mm5/0هستند .

ü  ماکرو فونا : پرتاران ، سخت پوستان کوچک ، و شکم پایان ، در مقایسه با سواحل ماسه ای درصد کمتری آمفی پودا و دوکفه ای ودرصد بیشتری پرتاران و ریزه خواران را دارند ، پرتاران فراوانترین در ماکروفونا هستند .

ü  بیشتر پرتاران تولید مثل جنسی دارند ولی خانواده spionidae قادر است بخشی از بدن خود را جداگانه رشد دهد و پرتاران اغلب چرخه پلانکتونی دارند .

ü    گونه  capitellaنسبت به شوری مقاومند .

ü  رفتار و زمان د رپچی بودن تاثیر دارد ولی جنس رسوب و فاکتورهای فیزیکوشیمیائی چندان تاثیر ندارند .

ü  راههای مبارزه درختان جنگلهای مانگرو با نمک : 1 – جلوگیری از ورود نمک به بدنه گیاه 2- خارج کردن نمک 3 – مبارزه فیزیولوژیکی  4 – دارای غدد نمک  5 – غشاء شفاف روی برگ

ü  علل مهاجرت : 1 – پناهگاه 2- تغذیه 3 – تفاوت درجه حرارت در اعماق مختلف آب ( ترموکلاین ) 4 – تفاوت در شوری اعماق مختلف ( هالوکلاین ) 5 – تولید مثل 6 – جابجائی مکانی

ü  شکم پایان (ریزه خوار، لاشه خوار ، شکارگر) ، پرتاران( فیلترکننده ، ریزه خوار ، شکارگر ، همه چیز خوار )

ü    بعد از جذر و مد ، امواج بیشترین تاثیر را بر روی محیط ساحلی دارند .

ü  عوامل موثر بر فراوانی و تنوع جانداران استخرهای ساحلی : 1 – شکل استخر 2 – اندازه استخر 3 – عمق استخر 4 – محل جذر و مدی 5 – نوع ساحل از نظر امواج و نیز جانداران موجود در استخر

ü  بحث و مطالعه بر روی تاثیرات وجود تفاوت در تعداد جانداران بازگشت شده بر روی همدیگر و سایر جانداران را supply – side ecology می گویند ، این بخش از اکولوژی تاثیر بازگشت شیلاتی را از عوامل دیگر مانند رقابت ، شکارگری و ... جدا کرده و بر روی آن مطالعه می کند .

ü    در طبقه بندی سواحل ماسه ای دو عامل موج و نوع ماسه موثر است .

ü  در سواحل انعکاسی در اثر جذر ماسه درشت ته نشین شده و و پله ( step ) بوجود می آید از پله به سمت دریا کم کم درشتی ماسه کم می شود ، شکست موج در پله صورت می گیرد و بعد امواج مستقم به ساحل بر خورد می کنند .

ü  سواحل گلی در محلهائی که مقدار زیادی گل و لای توسط رودخانه ها جمع آوری گردند به وجود می آیند .

ü    در سواحل گلی فعالیت سخت پوستان علت عمده عدم وجود گیاه در این سواحل می باشد .

ü    در سواحل گلی پراکنش به صورت لکه ای ( patchy ) است .

ü  Modular : به گیاهانی که با رشد بذر که حاصل تولید مثل دوجنسی است به وجود آمده و می توانند از خود تولید مثل غیر جنسی انجام داده و گیاهانی مانند خود به وجود آورند .

ü  Sea grass : برای گیاهان گلداری بکار می رود که ریشه در رسوبات داشته و در محیط شور و لب شور زندگی کرده و جزو موجودات Modular هستند .

ü  در جانوران دریائی مرجان ها (  corals) ، اسفنج ها ( sponges ) جزو موجودات Modular هستند .

ü    Unitary : به جانوران و گیاهان مستقل می گویند و مقابل و عکس Modular است .

ü  زیستگاه Sea grass دارای تولید بالائی است و آن را بعنوان نوزادگاه آبزیان اقتصادی       می دانند .

ü  جانداران زیستگاه Sea grass : 1 – پری فیتونها 2 – اپی فیت ها 3 – In fauna  4 – sessil Epifauna 5 – Mobile E. 6 – Epibenthic fauna

ü  علتهای وجود تنوع و فراوانی در زیستگاه Sea grass : 1 – غذا 2 – پناه ( shelter ) عامل اصلی برای جذب جانوران به این زیستگاه  3 – شرایط فیزیکی زیستگاه ( Physical situation )

ü  پری فیتونها : یک لایه نازک از باکتریها و تک سلولیها هستند که روی شاخ و برگ Sea grass زندگی می کنند و در فتوسنتز نیز شرکت دارند .

ü  اپی فیتها : جلبکهای بزرگتری که روی شاخ و برگ Sea grass زندگی می کنند و در فتوسنتز نیز شرکت دارند .

ü    In fauna : این جانوران درون رسوبات و بین ریزوم و ریشه گیاهان آبزی زندگی می کنند .

ü    sessil Epifauna :بر روی شاخ و برگ Sea grass چسبیده اند مثل بارناکلها

ü  Mobile E : جانوران کوچکی هستند که روی رسوبات و روی ساقه و برگ Sea grass زندگی می کنند و بیشتر شامل سخت پوستان و نرمتنان هستند ، معمولا د رروز در قسمتهای پائین Sea grass